De Geuzen kwamen direct na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in opstand tegen de Duitse bezetter. We herdenken deze verzetsstrijders jaarlijks op 13 maart. Die dag in 1941, in 2026 precies 85 jaar geleden, executeerde de Duitse bezetter 15 Geuzen en drie Februaristakers op de Waalsdorpervlakte. Belangstellende zijn welkom vrijdag 13 maart 2026 om de herdenkingen in Vlaardingen bij te wonen. Om zo de dappere Geuzen te eren en hun daden in herinnering te houden.
Historicus Loe de Jong schreef over de Tweede Wereldoorlog: “Van de eerste illegalen was Bernard IJzerdraat de allereerste.” Het was immers meteen op 15 mei, een dag na de overgave van Nederland, dat Bernard IJzerdraat zijn pen en blocnote pakte en zijn Geuzenbericht schreef. Dat was een pamflet om het volk op te roepen zich te verzetten. Net zoals de Geuzen in de Tachtigjarige Oorlog hadden gedaan. De strijdbare IJzerdraat wist waartoe de nazi’s in staat waren. Voordat hij eind 1939 naar Schiedam kwam, woonde hij bij Duitse grens. Daar had hij samen met zijn vrouw vluchtelingen uit Duitsland opgevangen. Hij had gehoord over de onverdraagzaamheid en discriminatie in Duitsland en over de nazi-tactiek van de zondebok, waardoor de Joden overal de schuld van kregen.
Wandelsportvereniging Flardinga
In Vlaardingen was op 14 mei bij leden van de wandelsportvereniging Flardinga ook een grote drang tot verzet ontstaan. De Vlaardingers waren die middag in het gebombardeerde Rotterdam geweest. Ze hadden daar rondgelopen tussen de brandende en instortende huizen en wanhopig naar familieleden zoekende mensen. Ze hadden in Rotterdam geholpen, zo goed en kwaad als dat kon. En ze hadden de haat voelen oplaaien tegen de moordenaars van wat toch ook hun stad was. Die avond hoorden ze op de radio dat Nederland zich overgaf. Ze waren woedend en voelden meteen: we willen wat doen.
Vele verzetshaarden
En zo is het gegaan. IJzerdraat kwam via een Vlaardingse vriend begin juni in contact met die Vlaardingse wandelaars. Arij Kop (zie foto) was de drijvende kracht achter wandelsportvereniging Flardinga. Bij hem thuis aan de Tweede Maasboschstraat is het Vlaardingse Geuzenverzet geboren. IJzerdraat vond in de Vlaardingers een groep praktische medestanders, die meteen een stap verder wilden gaan. Er moest gesaboteerd worden, inlichtingen ingewonnen, over Duitse installaties, oorlogsschepen en munitieopslagplaatsen. En die moesten worden doorgegeven aan Engeland.
In de maanden hierna vormde zich een netwerk van verzetshaarden. Er waren Geuzengroepen in Schiedam, Vlaardingen, Maassluis en Rotterdam, maar ook in Delft, Nijmegen en Arnhem en in tientallen andere plaatsen. Er waren Geuzen van Amsterdam tot Alphen aan den Rijn, van Leeuwarden tot Lekkerkerk.
In november 1940 kwamen de Duitsers de Geuzen helaas op het spoor. Dat leidde tot honderden arrestaties en tot het schijnproces waar het executeren van de vijftien Geuzen en drie Februaristakers het gevolg van was. IJzerdraat en Kop waren twee van de achttien gefusilleerden op 13 maart 1941.
Twee herdenkingen
Op 13 maart verzamelen we om 10.45 uur op begraafplaats Emaus voor de herdenking om 11.00 uur bij de Geuzengraven met muziek, woorden en bloemlegging. Na deze herdenking vertrekt om 11.35 uur de Wandeling voor Vrede en Vrijheid naar de Markt, waar om circa 12.00 uur een herdenking volgt bij het Geuzenmonument met kranslegging, een minuut stilte en adoptie van het moment door scholieren. Wilt u de Geuzen eren en stilstaan bij het verzet tegen dictatuur? Kom dan ook!
Op 13 maart is ook de uitreiking van de Geuzenpenning, voor genodigden.
Sinds 1987 wordt de Geuzenpenning uitgereikt aan mensen en organisaties die zich inzetten voor mensenrechten, een initiatief van Geuzen die de oorlog overleefden, waarover u op deze website meer leest.
