Gergely Karácsony ontvangt de Geuzenpenning 2026 vanwege zijn moedige inzet voor democratische waarden, de vrijheid van meningsuiting en gelijke rechten in een steeds autoritairder politiek klimaat in Hongarije. Hij geldt als een symbool van verzet tegen onderdrukking en discriminatie en als pleitbezorger van een open, inclusieve samenleving. Hij staat daarmee lijnrecht tegenover premier Viktor Orbán. Karácsony ziet Boedapest als verdediger van vrijheid en democratie voor alle Hongaren. Hij wil met zijn handelen mensen mobiliseren en een baken van hoop zijn.
Mensenrechten aangetast
De regering-Orbán legt de nadruk op nationale identiteit, traditionele waarden en demografische groei van de eigen bevolking en profileert zich onder andere als fel tegenstander van immigratie. Sinds 2015 hanteert Hongarije een zeer streng migratie- en asielbeleid, met versterkte grenzen en aanzienlijk ingeperkte asielprocedures.
De regering-Orbán heeft ook wetgeving ingevoerd die rechten van minderheden en kritische organisaties beperkt. Zo werd in 2021 een wet van kracht die elke ‘weergave of promotie’ van homoseksualiteit of genderdiversiteit voor minderjarigen verbiedt, waardoor de zichtbaarheid van LHBTIQ+ in media, onderwijs en cultuur sterk is afgenomen. In 2025 kwam er nieuwe anti-LHBTIQ-regelgeving die publieke Pride-evenementen verbiedt en autoriteiten toestaat gezichtsherkenning te gebruiken om deelnemers op te sporen. Ook is de Grondwet aangepast om gender uitsluitend te definiëren als het bij geboorte toegewezen geslacht, waardoor identiteiten als transgender en intersekse juridisch worden uitgesloten.
De Hongaarse regering rechtvaardigt deze maatregelen onder het label ‘kinderbescherming’ en beroept zich op het behoud van traditionele, christelijke waarden en gezinsnormen. Critici, waaronder Europese instellingen en mensenrechtenorganisaties, beschouwen het beleid als een ernstige aantasting van vrijheid van meningsuiting, vereniging en gelijkheid, en zien het als onderdeel van een bredere terugval van democratische- en burgerrechten in Hongarije.
Confronterende koers
In zijn relatie met de EU kiest Orbán geregeld voor een confronterende koers. In het buitenland opereert hij pragmatisch en onderhoudt hij bijvoorbeeld relaties met Rusland. Critici stellen dat Hongarije afglijdt naar een illiberale democratie: een staat waarin verkiezingen blijven bestaan, maar waarin traditionele waarden, nationale soevereiniteit en centralisatie van macht zwaarder wegen dan liberale principes zoals een sterke rechtsstaat en volledige individuele vrijheden. Orbán heeft zich ook daadwerkelijk uitgesproken als voorstander van een illiberale democratie.
Boedapest als stad van bruggen
Gergely Karácsony heeft Boedapest een ‘republiek’ en, naar een uitspraak van Paus Franciscus, ‘de stad van bruggen’ genoemd. Hij stelt dat de Fidesz-regering, die de verkiezingen van 2019 in Boedapest verloor, de stad sindsdien bestuurlijk en financieel onder druk zet. Volgens Karácsony heeft de regering vanaf 2019 Boedapest aanzienlijke bevoegdheden en middelen ontnomen. Dit ondermijnde de stadsbegroting; veel projecten vertraagden of werden onmogelijk.
Gergely Karácsony was en is strijdbaar. Zo sloot hij samen met de burgemeesters van Warschau, Praag en Bratislava in december 2019 het Pact van de Vrije Steden (Pact of Free Cities) om democratische waarden en de rechtsstaat te verdedigen. De vier steden werden geleid door progressieve, pro-Europese burgemeesters die zich zorgen maakten over de opkomst van illiberale, centralistische politiek in hun landen. Het pact moest een gezamenlijk front vormen, gericht op bescherming van democratie, mensenrechten en lokale autonomie. Het Pact van Vrije Steden telt inmiddels 39 leden, onder wie burgermeesters van steden zoals Amsterdam, Barcelona, Berlijn, Londen, Los Angeles, Parijs en Taipei.
Daarnaast wilden de steden rechtstreeks met de EU samenwerken, zonder afhankelijk te zijn van nationale regeringen die Europese fondsen soms politiek tegenhielden.
Internationale bekendheid
Karácsony verwierf internationale bekendheid in 2021 toen hij vier straten in Boedapest hernoemde naar ‘Free Hong Kong Straat’, ‘Oeigoerse Martelaren Straat’, ‘Dalai Lama Straat’ en ‘Bishop Xie Shiguang Straat’, uit protest tegen het besluit van de Hongaarse regering om een vestiging van de Chinese Fudan-universiteit in Boedapest te openen.
In 2019 had de universiteit haar onderwijsstatus en filosofie aangepast, waarbij onder andere de term ‘academische onafhankelijkheid en vrijheid van denken’ werd verwijderd en vervangen door ‘toewijding aan het volgen van de leiding van de Communistische Partij’. Voor Karácsony en duizenden protesterende Hongaren symboliseerde de geplande campus een schadelijke uitbreiding van Chinese invloed in Hongarije.
Verkiezingscampagne 2024
In zijn campagne in 2024 voor een tweede termijn als burgemeester van Boedapest, benadrukte Karácsony dat betaalbare huisvesting allesbepalend zou zijn voor de toekomst van Boedapest. Hij wilde hiervoor rechtstreeks EU-fondsen aanspreken en daarmee de controle van de regering omzeilen. In zijn verkiezingscampagne wees hij op diverse gerealiseerde projecten, zoals het verbeteren van het openbaar vervoersnetwerk en het invoeren van een gedeeld betalingssysteem voor treinen, trams, metro’s en bussen van verschillende bedrijven in en rond Boedapest. Dit systeem maakt reizen eenvoudiger, goedkoper en overzichtelijker.
Ook heeft Karácsony gezorgd voor een grondige verbetering en het toegankelijker maken van het fietsdelen, heeft hij een huisvestingsinitiatief mogelijk gemaakt om daklozen te voorzien van betaalbare huurwoningen en heeft hij de stad groener en leefbaarder gemaakt.
Na zijn eerste burgemeesterstermijn won Karácsony op 9 juni 2024 opnieuw de verkiezingen en kon hij beginnen aan een tweede termijn als burgemeester van Boedapest.
Eind mei 2025 waarschuwde Karácsony dat Boedapest op de rand van faillissement stond door de sterk verhoogde ‘solidariteitstaks’, een bijdrage van rijkere gemeenten aan armere, die volgens hem door de regering politiek werd ingezet. De incassoreeks van de overheid noemde hij illegaal. De rechtbank gaf de gemeente later gelijk.
Ondanks verbod toch Pride-parade
Het door de regering verbieden van de Pride-parade van 2025 was voor Karácsony reden om het evenement toch door te laten gaan. Hij classificeerde het als gemeentelijk evenement, dat volgens hem niet door de politie verboden kon worden. Op 28 juni 2025 ging de Pride door ondanks het verbod. Volgens organisatoren liepen er meer dan 200.000 mensen mee, de grootste editie ooit. Op 1 augustus 2025 werd Karácsony door de politie verhoord als verdachte van het organiseren van een verboden bijeenkomst. In reactie hierop zei Karácsony dat ‘vrijheid en liefde niet verboden kunnen worden in Boedapest’ en dat gerechtelijke dreiging de stad niet zal laten buigen.
Met zijn optreden oogstte Karácsony in Europa lof alom. Omdat hij een sterk voorvechter is van de LHBTIQ+-rechten ontving hij later dat jaar tijdens een vergadering van het Europees Parlement een staande ovatie van de aanwezigen.
Spanningen blijven oplopen
Ondertussen blijven de spanningen met de regering oplopen. Op 1 december 2025 riep Karácsony op tot een demonstratie bij het Karmelietenklooster (de zetel van de regering) vanwege een tekort van 33 miljard forint dat de salarissen van 27.000 stedelijke werknemers bedreigt. Honderden burgers namen deel aan het protest. Het protest ging zowel over geld als over politieke autonomie. Boedapest moet over eigen middelen kunnen beschikken zonder ‘uithongering’ door de centrale overheid.
Karácsony bekritiseerde de regering als ‘wraakzuchtig en incompetent’ en benadrukte Boedapest als motor en cultureel hart van Hongarije. Hij verwees naar levensreddende acties tijdens de coronapandemie, het waarborgen van goedkope energie tijdens de energiecrisis, geslaagde sociale projecten en de grootste Pride-mars ooit. Volgens hem financiert de stad inmiddels de nationale regering, terwijl juridische uitspraken de onwettigheid van de financiële onttrekkingen bevestigen.
Op 12 december 2025 werd bekend dat de Hongaarse politie aan het Openbaar Ministerie (OM) heeft voorgesteld om Karácsony te vervolgen voor zijn rol bij het organiseren van de Boedapest Pride afgelopen juni. Het OM bevestigde de dossiers van het politieonderzoek te hebben ontvangen, maar liet in het midden of er een aanklacht wordt ingediend en welke dat dan zou zijn. Karácsony zei in een video op zijn Facebookpagina: “Ik ben er trots op dat ik elk politiek risico heb genomen voor de vrijheid van mijn stad en ik zal met trots voor de rechter verschijnen om mijn eigen vrijheid en die vrijheid van mijn stad te verdedigen.”
Het conflict tussen Karácsony en Orbán is een strijd om democratische normen in Hongarije. Karácsony ziet Boedapest als bastion tegen de conservatieve koers van de regering en als verdediger van vrijheid en democratie voor alle Hongaren. Zijn bekendste uitspraak is niet voor niets: “Boedapest is een vrijheidseiland in het steeds autocratischer wordende Hongarije.”
Persoonlijke gegevens
Naam: Gergely Szilveszter Karácsony.
Geboren: 11 juni 1975, Fehérgyarmat, Hongarije.
Leeftijd: 50 jaar.
Nationaliteit: Hongaars.
Gezin: Gehuwd met Virág Kiss, twee kinderen.
Opleiding: Sociologie (Eötvös Loránd Universiteit), achtergrond in politieke wetenschappen.
Partij: Párbeszéd Magyarországért, voormalig Politics Can Be Different (LMP).
